عقل و دار مجردات كليه و حقايق صرفه وارد مىنمايد و يك نحوه وجودى فوق تجرد و برهنه و عريان از حد ماهوى به آنها داده و بالأخره در عرصهء وجود غيبى خود كه از حواس و مدركات عالم شهادت مستور است ، در يك حقيقت واحده ، قوس نزولى و صعودى را پديد مىآورد . به اين معنا كه حقيقت عقليه را از مقام صرافت وجودى و محوضت هستى و مقام غيب وجود نفس و كنز مخفى مقام اخفاى روح ، تنزل داده ، حقايق به مقام احديت و اول تعين روح و مرتبهء خفا طالع گشته و بعد از ظهور در واحديت نفس و مقام عقل تفصيلى ، به كسوت صورت جزئى در مقام خيال نازل يا متجلى گشته و به عرصهء لوح حس مشترك به وجود فرقانى ظهور نموده ، بدون آن كه حقايق متوطن در مقام غيب نفس و نيز معانى موجود در مرتبهء احدى و حقايق موجود در مشهد واحدى روح از مقام شامخ خود تجافى نموده باشد . و نيز در مقام رجوع صور و اشباح به مقام غيب نفس حقايق جزئى متعين در اين مراتب ، اصل حقايق موجود در اين مراتب ، در هر مرتبه‌اى محفوظ و يك وجود واسع عليم به نام نفس ناطقه ( هيكل توحيد ) محفوظ و به صعود و نزول متصف و به نور فعلى ، متجلى در اين مراتب است ، بدون آن كه قبول تجزى و تقدر نمايد و محقق معناى وحدت در كثرت و كثرت در وحدت است و مقتدر بر افاعيل غيبى خود از توحيد كثير و تكثير واحد است و جميع افعال غيبى آن دفعى و صدور افاعيل از آن به نحو انشاء و اختراع و ابداع حاصل مىشود و ظهور آثار از نفس به نحو تجلى اشراقى است ، در حالتى كه در تأثير و تأثر مادى ، وضع و محاذات شرط است و اكثر تأثيرات نفس ، بدون وضع ظاهر مىشود و به تجلى نفس و حول و قوهء آن ، معانى و اشباح از كتم عدم و لا من شىء در صحنهء وجود وسيع نفس ، ظاهر مىشوند و تأثير آن به وجود طرف اثر منوط نيست ، بلكه خود ، طرف ساز است . به واسطهء وجود همين آثار است كه محققان از اهل توحيد ، براى نفس ناطقه